Kazachstan, kraj tylko częściowo położony w Europie, i to w niewielkiej części. W 88% położony jest bowiem w Azji. Polska silnie rozwija współpracę gospodarczą z Kazachstanem. Polscy przedsiębiorcy nawiązując kontakty z tamtejszymi kontrahentami zadają sobie pytanie. Jak sprawdzić firmę pochodzącą z tak odległego, częściowo położonego za Uralem, w większości azjatyckiego państwa?
Dochowanie należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta
W dzisiejszych czasach założyć firmę jest bardzo łatwo. W wielu państwach można to zrobić nawet nie wychodząc z domu, przez Internet. Nigdy więc nie można mieć pewności, kto tak naprawdę kryje się pod stworzoną nazwą i wpisem w rejestrze, dopóki się tego nie sprawdzi. Weryfikacji służą działania powszechnie stosowanego już w obrocie wywiadu gospodarczego. Polegają one w pierwszej kolejności na sprawdzeniu rzetelności i aktualności dokumentacji kontrahenta, KRS, NIP, REGON, oraz pozwoleń i certyfikatów niezbędnych do prowadzenia określonego rodzaju działalności.
Weryfikacji można dokonać pozyskując informacje od właściwych osób i instytucji, jak: sądy rejestrowe, ZUS, urzędy skarbowe, czy krajowe i międzynarodowe izby handlowe. Warto zgłębić wiedzę na temat historii działalności oraz jej właścicieli, w tym opinie o firmie, także przeszukując Internet, czy zapytując innych przedsiębiorców, kontrahentów tego podmiotu, jak i bezpośrednio samego zainteresowanego. Trzeba pamiętać, że niedochowanie należytej staranności przy doborze kontrahenta niesie ze sobą konsekwencje prawne, np. w postaci oskarżenia o świadomy udział w nieprawidłowościach, i wynikające z tego dalsze sankcje podatkowo-prawne.
Krajowe i unijne sankcje
Od ponad roku polskie firmy jeszcze ostrożniej przyglądają się współpracy z zagranicznymi, również kazachskimi partnerami biznesowymi, w związku z rosyjską agresją militarną na Ukrainie. Unia Europejska do końca 2022 roku nałożyła na Rosję już 9 pakietów sankcji. Swoje dodatkowe sankcje nakłada również Polska. Obejmują one najważniejsze osoby w Rosji, a także firmy pochodzące z tego kraju oraz z Białorusi. Zakazany jest obrót towarów i usług z rosyjskimi i białoruskimi firmami. Za jego naruszenie grozi polskim przedsiębiorcom kara finansowa w wysokości do 20 mln zł oraz nawet do 15 lat pozbawienia wolności. Jednak rosyjscy i białoruscy przedsiębiorcy nauczyli się obchodzić międzynarodowe zakazy. Wykorzystują w tym celu m.in. skomplikowane struktury holdingowe utworzone w innych państwach, w których trudno wykryć rzeczywistą strukturę właścicielską.
Zagrożenie płynące z nawiązania współpracy z nieznaną firmą z Kazachstanu jest o tyle duże, że kraj ten znajduje się pod silnym wpływem Moskwy. Jednym z oficjalnych języków urzędowych wciąż pozostaje tam język rosyjski. Tamtejsze władze wolę głośno nie potępiać rosyjskiej agresji na Ukrainę z obawy o własną niepodległość. Instytut Europy Środkowej określił to zachowanie Kazachstanu jako powściągliwe. Kazachskie firmy nie są objęte sankcjami za wojnę wywołaną przez Rosję, ale na przykład słynna amerykańska sieć gastronomiczna McDonald zabroniła lokalnym franczyzobiorcom zaopatrywania się w rosyjskie mięso. Spowodowało to, że w braku opłacalnej ekonomicznie alternatywy źródła dostaw, w listopadzie 2022 roku kazachskie McDonaldy zawiesiły swoją działalność. Te silne rosyjskie wpływy, jak i położenie geopolityczne sprawia, że Kazachstan pomimo proklamowania niepodległości w grudniu 1991 r. i oderwania się od ZSRRR, wciąż znajduje się pod silnymi wpływami Rosji. Niejednokrotnie może być trudniej w przypadku kazachskich firm o stuprocentowe potwierdzenie struktury właścicielskiej i beneficjenta rzeczywistego przedsiębiorstwa.
Współpraca gospodarcza z Kazachstanem
Kazachstan odgrywa dużą rolę w polskim eksporcie. Jest najważniejszym partnerem gospodarczym Polski w Azji Centralnej – jego udział wynosi ok. 80% polskiego handlu i większość inwestycji w tym regionie. W 2022 r. obroty handlowe między obydwoma państwami sięgnęły 2,6 mld dolarów. Polska eksportuje tam głównie maszyny i urządzenia, wyroby przemysłu chemicznego i tworzywa sztuczne oraz artykuły rolno-spożywcze. Z Kazachstanu sprowadzamy przede wszystkim węglowodory. Najważniejszym obszarem działalności polskich firm w Kazachstanie są sektory: farmaceutyczny, budowlany i spożywczy. Zaangażowane są również w poszukiwanie i zagospodarowanie złóż ropy naftowej oraz gazu ziemnego. Polskie firmy obecne są także w sektorze elektroenergetycznym, infrastruktury szynowej i sprzętu medycznego.
We wspólnych relacjach gospodarczych najważniejszymi są: Porozumienie między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Republiki Kazachstanu o współpracy gospodarczej z dnia 6 lipca 2005 roku, a także porozumienie o wspieraniu oraz wzajemnej ochronie inwestycji z dnia 21 września 1994 roku. Ważna jest też dwustronna konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 21 września 1995 r. W Astanie 21 grudnia 2015 r. zawarto również porozumienie pomiędzy Kazachstanem a Unią Europejską i jej państwami członkowskimi o rozszerzonym partnerstwie i współpracy. W połowie czerwca 2023 r. odbyło się kolejne, IX posiedzenie Polsko-Kazachstańskiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Gospodarczej.
Krajowe i unijne informatory
Szczegółowe informacje na temat rodzaju objętych unijnym zakazem transakcji gospodarczych z Białorusią i Rosją odnaleźć można na stronach internetowych Rady Europejskiej: https://www.consilium.europa.eu/. W Dzienniku Urzędowym UE od adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02014R0269-20220721 znajduje się z kolei wykaz osób i podmiotów objętych sankcjami. Polskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji również prowadzi aktualny rejestr podmiotów objętych sankcjami, w którym można sprawdzić kontrahenta, jego powiązania, przyczyny umieszczenia w rejestrze i zastosowane sankcje: https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami.
W pierwszym kroku sprawdzenia firmy z Kazachstanu można więc dokonać wglądu, czy nie widnieje ona w którymś z ww. rejestrów. Źródłem przydatnych informacji jest również Rozporządzenie Rady (UE) 2022/576 z dnia 8 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) nr 833/2014 dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie.
Wywiad gospodarczy, czyli jak sprawdzić kontrahenta z Kazachstanu?
Weryfikację kontrahenta można powierzyć profesjonalnej wywiadowni gospodarczej, na co dzień zajmującej się realizacją takich zleceń. Prywatny detektyw w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu czy innych miastach będzie wiedział, jak dotrzeć do niezbędnych informacji weryfikujących obecnego lub przyszłego kontrahenta.
Najważniejszym sposobem weryfikacji kontrahenta i jego ewentualnych powiązań z Białorusią czy Rosją jest ustalenie podmiotu będącego jego beneficjentem rzeczywistym. Następnym etapem jest sprawdzenie, czy kontrahent znajduje się na liście sankcyjnej prowadzonej przez MSWiA. Ustalenia można dokonać w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych prowadzonym przez Ministra Finansów: https://crbr.podatki.gov.pl/adcrbr/#/wyszukaj
Bezpośrednie zapytanie do kontrahenta
W przypadku pojawienia się trudności z ustaleniem struktury właścicielskiej biznesowego partnera za pomocą dostępnych rejestrów, można skorzystać z innej metody jego sprawdzenia w ramach działań wywiadu gospodarczego. Taką metodą może być zwrócenie się bezpośrednio do niego o potwierdzenie, kto jest jego beneficjentem rzeczywistym. Oczywiście by uwiarygodnić udzieloną odpowiedź można poprosić kazachskiego przedsiębiorcę o okazanie dokumentów potwierdzających jego deklaracje.
Wywiad środowiskowy
Ogólnodostępnym sposobem na zdobycie informacji o kontrahencie jest przeszukanie zasobów Internetu. Weryfikacja firmy, sprawdzenie jej, czy posiada stronę internetową, jakie są o niej opinie, być może napotkamy jakąś publikację na jej temat. Można zwrócić się z prośbą o referencje do innych firm, które miały do czynienia z tym kontrahentem.
Jeśli dla pewności nie chcemy tego robić sami, możemy powierzyć research agencji detektywistycznej specjalizującej się w profesjonalnym wywiadzie gospodarczym. Bo źródeł informacji jest znacznie więcej niż tylko sieć www. Mogą ich udzielić np. polsko-kazachskie izby handlowe albo Ambasada RP w Astanie.
Polskie i unijne rejestry
W biuletynie informacji publicznej Minister Przedsiębiorczości i Technologii, jako minister właściwy ds. gospodarki, prowadzi rejestr przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Jeśli w rejestrze tym odnajdziemy przedstawicielstwo naszego kontrahenta, możemy przypuszczać, że on sam nadal istnieje i prowadzi działalność.
Kolejnym z takich rejestrów, w którym można sprawdzić kontrahenta jest europejski rejestr podatników VAT UE oraz rejestr EORI. Przedsiębiorstwa i osoby chcące prowadzić działalność handlową na terenie Unii muszą używać numeru EORI. Jest to numer identyfikacyjny potrzebny we wszystkich procedurach celnych. System informatyczny VIES (VAT Information Exchange System), to wyszukiwarka prowadzona przez Komisję Europejską. Umożliwia sprawdzenie czy dany podmiot jest zarejestrowany jako dokonujący transakcji wewnątrzwspólnotowych. A to niezbędne m.in. do tego, by móc zastosować do danej transakcji 0% stawkę VAT. Jeśli VIES nie potwierdzi rejestracji kontrahenta, można wystąpić o weryfikację do urzędu skarbowego państwa, w którym ma on siedzibę. Warto również sprawdzić, czy firma posiada odpowiednie pozwolenia i certyfikaty, jeśli są one wymagane w danym kraju.
Rejestr Dłużników Niewypłacalnych pozwala sprawdzić, czy dany kontrahent nie figuruje na jego liście. Istnieją również biura informacji gospodarczej, które posiadają szczegółowe informacje o działalności przedsiębiorstw. BIK, czyli Biuro Informacji Kredytowej, utworzone przez Związek Banków Polskich. Biuro to gromadzi dane na temat historii kredytowej klientów banków, SKOK-ów, a także para bankowych firm pożyczkowych.
Rejestry przedsiębiorców w Kazachstanie
Oficjalna państwowa baza danych o firmach dostępna jest pod adresem http://egov.kz/cms/en. Korzystać z niej można jednak tylko po rejestracji i wymagane jest podanie kazachskiego osobistego numeru identyfikacyjnego. Informacje o spółkach obejmują dane dyrektorów i członków wszystkich spółek oraz listę historycznych zmian wraz z datami. O opis tych zmian można poprosić na piśmie.
Z kolei oficjalna strona Ministerstwa Finansów oferuje informacje na temat aktualnego statusu firmy. Można tam znaleźć datę jej założenia oraz zapłaconych podatkach za bieżący rok i pięć poprzednich lat. Co najważniejsze, gromadzi numery BIN (Bank Identification Number – Numer Identyfikacyjny Banków) dla firm. Oprócz tego istnieje również możliwość wyszukiwania podatników w całym Kazachstanie (https://opi.dfo.kz/p/ru/dfo-search/opi-search). Przeglądanie również możliwe jest w wersji angielskiej.
Kazachstańska Giełda Papierów Wartościowych (KASE) udostępnia listy emitentów wraz z podstawowymi informacjami o spółkach. Zawiera również informacje o rynku i spółkach w ogóle (https://kase.kz/en). Wszystkie ww. trzy rejestry można przeglądać w języku kazachstańskim, rosyjskim i angielskim.
Warto dobrze sprawdzić kontrahenta
Przed dokonaniem transakcji, nawiązaniem współpracy z kontrahentem z Kazachstanu warto przeprowadzić wywiad gospodarczy i dobrze go sprawdzić. Zwłaszcza należy zwrócić uwagę czy nie jest powiązany z Białorusią lub Rosją. Za naruszenie nałożonych na obrót z tymi państwami sankcji grozi bowiem kara finansowa w wysokości do 20 mln zł, oraz od 3 do 15 lat pozbawienia wolności. Pomijając to, ostrożność handlowa, ostrożność kupiecka, dochowanie należytej staranności przy doborze kontrahenta, są zawsze wymagane. To obowiązki ciążące na przedsiębiorcach każdego dnia. Bez względu na obecną sytuację na wschodzie Europy są nakładane przez prawo na firmy jako na podmioty profesjonalne w obrocie gospodarczym, z których niedochowaniem wiąże konkretne sankcje.
Czy już wiesz jak sprawdzić firmę z Kazachstanu? Jeśli nie, lub potrzebujesz odnalezienia bardziej szczegółowych informacji, możemy Ci pomóc. Zapraszamy do kontaktu.